Art. 4 AI Act: obowiązek AI literacy — kogo dotyczy i jak go udokumentować

Co dokładnie mówi art. 4

Przepis nakłada obowiązek na dwie kategorie podmiotów: dostawców systemów AI oraz podmioty stosujące te systemy (deployerów) — czyli w praktyce także zwykłą firmę, która używa narzędzi AI w swojej działalności. Obowiązek dotyczy personelu oraz innych osób zajmujących się obsługą i wykorzystywaniem systemów AI na rzecz tego podmiotu, więc obejmuje również współpracowników i podwykonawców w tym zakresie.

Terminy, które faktycznie obowiązują

• 1 sierpnia 2024 — rozporządzenie wchodzi w życie.
• 2 lutego 2025 — stosuje się art. 4 (kompetencje AI) oraz zakazy z art. 5.
• 2 sierpnia 2025 — obowiązki dotyczące modeli AI ogólnego przeznaczenia.
• 2 sierpnia 2026 — rozporządzenie stosuje się w zasadniczym zakresie; działa nadzór krajowy i przepisy o karach.

Ile wynosi kara za brak szkoleń AI? Uczciwa odpowiedź

Krążąca w materiałach marketingowych kwota 35 mln euro lub 7% obrotu dotyczy naruszenia zakazanych praktyk z art. 5, a nie art. 4. Rozporządzenie nie przypisuje art. 4 własnej stawki kary — sankcje za naruszenia nieobjęte wprost katalogiem z art. 99 określają państwa członkowskie. Oznacza to dwie rzeczy: po pierwsze, straszenie kwotą 35 mln za brak przeszkolenia personelu jest nieuczciwe; po drugie, brak własnej stawki nie znaczy brak konsekwencji — od 2 sierpnia 2026 działa nadzór, a poziom kompetencji personelu jest okolicznością ocenianą przy innych obowiązkach.

Co znaczy „odpowiedni poziom”

Rozporządzenie nie podaje liczby godzin ani wymaganego certyfikatu. Wskazuje kryteria adekwatności: wiedzę techniczną, doświadczenie, wykształcenie i przeszkolenie osób, kontekst, w którym systemy AI są używane, oraz to, na kogo te systemy oddziałują. W praktyce znaczy to, że zakres szkolenia dla działu HR używającego AI do wstępnej selekcji CV musi być inny niż dla marketingu generującego opisy produktów.

Czego art. 4 nie wymaga

• Nie wymaga certyfikatu ani egzaminu zewnętrznego — forma jest po stronie organizacji.
• Nie wymaga jednego szkolenia dla wszystkich; wręcz odwrotnie, kryterium jest adekwatność do roli.
• Nie wymaga rejestru w konkretnym formacie ani zgłoszenia do organu.
• Nie zwalnia z niego fakt, że firma używa wyłącznie gotowych narzędzi typu ChatGPT — obowiązek dotyczy podmiotów stosujących, nie tylko twórców modeli.

Dokumentacja: dlaczego lista obecności to za mało

Skoro kryterium jest poziom kompetencji, a nie odbycie szkolenia, to dowód powinien pokazywać wynik, nie samą obecność. Lista podpisów potwierdza, że ktoś był na sali. Zestawienie pokazujące punkt wyjścia, przebieg i aktualny poziom każdej osoby odpowiada na pytanie, które faktycznie zadaje przepis: czy te osoby potrafią obsługiwać system AI, którego używają.

Praktyczna lista kontrolna

• Spisz, gdzie w firmie faktycznie używa się AI — łącznie z narzędziami wykupionymi przez pracowników z własnych kart.
• Przypisz role: kto jest podmiotem stosującym, kto obsługuje system, na kogo system oddziałuje.
• Zróżnicuj zakres szkolenia według ryzyka i kontekstu użycia, nie według działu.
• Uwzględnij bezpieczeństwo danych — co nie może trafić do modelu, jest częścią kompetencji, nie osobnym tematem.
• Zbieraj dowód poziomu, nie obecności: wynik początkowy, przebieg i stan aktualny per osoba.
• Ustaw moment przeglądu — kompetencje dezaktualizują się razem z narzędziami.

Jak to wygląda w AI Saver Quest

Kurs „AI w firmie: pierwsze kroki” pokrywa część merytoryczną (co wolno wysłać do modelu, jak zbudować prompt, jak zweryfikować odpowiedź), a misje z oceną praktyczną dostarczają wyniku per osoba. Panel zespołu generuje plik CSV z listą osób, datą dołączenia, wynikiem diagnozy początkowej, liczbą ukończonych lekcji programu, liczbą zaliczonych misji, aktualnym poziomem i numerami certyfikatów. Szczegóły dla firm są na stronie dla firm; sam panel zespołu zakładasz bezpłatnie.

Zastrzeżenie

Ten materiał ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Ocena, czy zakres działań spełnia obowiązek w konkretnym przypadku — zwłaszcza przy systemach wysokiego ryzyka — wymaga analizy prawnej uwzględniającej Wasz kontekst użycia. Podstawą jest tekst rozporządzenia (UE) 2024/1689.